Zelftesten: een reactie….

Zelftesten: Ja of Nee?

Ondanks het feit dat zelftesten de laatste jaren in toenemende mate worden gebruikt door de consument, is het nog steeds zo dat er kritiek wordt geleverd op deze testen. De kritiek komt in vrijwel alle gevallen uit de hoek van de medische wereld. Soms terecht, echter soms ook eenvoudig te weerleggen. Het lijkt er ook soms op dat de kritiek voortkomt uit een stuk zelfbescherming (al dan niet commerciële laboratoria) nog meer dan een objectief beeld voor de consument. Helaas is de nuance (een enkele specialist of arts daargelaten) vaak ver te zoeken als het gaat om zelftests. Zelftests kunnen een bijdrage leveren aan de gezondheid in het algemeen en zelfs aan de gezondheidszorg. Als eerste screening zijn ze uitstekend in staat om de consument alert te maken. Dit dan tegen aanzienlijk lagere kosten dan in de reguliere zorg het geval is. De opvolging door een arts, lab of specialist is natuurlijk evident. Door zelftests aan te bieden (en bekend te maken) aan de consument, worden zelfs aandoeningen over het voetlicht gebracht welke anders vrijwel onbekend zouden blijven. Een goed voorbeeld is Gluten-Check® (coeliakie test) welke nu ook verkrijgbaar is via bijvoorbeeld winkels als de Tuinen en de Gezond en Wel winkels. Ook andere zelftests kunnen deze “alert maken op” rol gaan vervullen.

Een publicatie welke vaak wordt getoond (en gekopieerd) op internet betreft een opsomming van zelftests door de NVKC. Dit is de organisatie van overkoepelende laboratoria. Hieronder wordt deze opsomming getoond waarbij wordt getracht enige nuance aan te brengen in de standpunten. De nuance wordt voor de duidelijkheid cursief weergegeven.

Overzicht van testen

Welke zelftesten zijn er te koop? Hieronder worden in alfabetische volgorde een aantal testen beschreven en wat u eraan heeft. Waar dat mogelijk is, geven we tevens een link naar de betreffende test die in het laboratorium wordt gedaan of een ander betrouwbaar adres. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen zelfcontroletesten en diagnostische zelftesten.

Direct wordt al duidelijk dat de strekking van het verhaal is: voor een betrouwbare test dient u bij een priklab te zijn.

Zelfcontroletesten = monitoringtesten

  • Glucose

Glucose

  • Bij mensen met diabetes kan er telkens te veel glucose (bloedsuiker) in het bloed zitten. Met deze monitoringtest controleert u dit, door een vingerprik. De test wordt heel soms ook gebruikt als diagnosetest, maar is daar minder voor geschikt.
  • Bloedglucosemeters en teststrookjes zijn bijvoorbeeld te koop bij de apotheek. De apotheker geeft uitleg en beantwoordt vragen.
  • Bruikbaarheid: mits juist uitgevoerd en de meter in orde is, werkt de test goed. Gebruikt u de test voor monitoring, laat de meter dan jaarlijks controleren via het laboratorium.
  • Zie ook de glucosetest op deze site.
  • Er zijn prima manieren om diabetes vast te stellen via een diabetes zelftest. Deze testen zijn gevalideerd en CE goedgekeurd en komen voor 95% overeen met een eerste bepaling in een lab. Het zijn eenvoudige en goedkope testen. De genoemde meters en strips kunt u overigens beter via vertrouwd adres op internet aanschaffen. Daar liggen de prijzen gemiddeld 50% onder die van de apothekers. De controle kunt u zelf thuis verrichten middels controle vloeistof voor uw meter, ook deze kunt u online aanschaffen.

Diagnostische zelftesten

  • Cholesterol
  • Chlamydia
  • Coeliakie
  • Darmkanker
  • HIV
  • Menopauze
  • Ovulatie
  • Pfeiffer
  • Prostaatkanker
  • Syfilis
  • Vruchtbaarheid bij de man
  • Zwangerschap

Cholesterol

  • Te veel slecht cholesterol in het bloed geeft een risico op hart- en vaatziekten. Met een vingerprik brengt u wat bloed op de testcassette. Hoeveel cholesterol er in uw bloed zit, ziet u aan de kleur op de testcassette.
  • Te koop bij apotheek, drogisterij en op internet. U moet de test zelf betalen.
  • Bruikbaarheid: de meeste testen geven alleen de totale cholesterolwaarde aan. Dat is niet genoeg, want het is belangrijk de verdeling tussen goed en slecht cholesterol te weten.
    Bovendien is belangrijk of er ook andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten in het spel zijn, zoals roken of een hoge bloeddruk. Hebt u alleen een te hoge totale cholesterolwaarde en hebt u geen andere risicofactoren, dan hoeft u waarschijnlijk niet veel te doen. Dus aan deze zelftest hebt u niet zoveel.
  • Zie ook de cholesteroltest en het lipidenprofiel op deze site.
  • De consensus op dit gebied is aan verandering onderhevig. Volgens de laatste inzichten (internationaal onderzoek) is de totale cholesterol een prima graadmeter voor mogelijke risico’s op hart en vaatziekten. Er zijn overigens ook cholesterol zelftesten welke wel het HDL en LDL bepalen. Of u rookt of een (te) hoge bloeddruk heeft, weet u natuurlijk zelf wel. Cholesterol zelftesten kunnen het bewustzijn van de consument verhogen om te letten op een gezonde levensstijl. Ze hebben dus wel degelijk nut.

Chlamydia

  • Chlamydia is een nare, seksueel overdraagbare ziekte. De oorzaak is een bacterie. Deze kan in het slijm van de vagina zitten. U voert de test uit met dit slijm.
  • Te koop op internet. U moet de test zelf betalen.
  • Bruikbaarheid: testen op chlamydia heeft pas zin vanaf twee weken nadat u mogelijk bent besmet. Heeft u een negatieve uitslag, dan zou u toch wel besmet kunnen zijn, maar dan met een andere bacterie. Recent onderzoek heeft uitgewezen dat de betrouwbaarheid van deze testen twijfelachtig is.
  • Advies: laat u (anoniem) testen bij een GGD SOA-kliniek of ga naar de huisarts.
  • De betrouwbaarheid van de huidige testen is redelijk te noemen. Probleem zit er in dat met de huidige testen alleen vrouwen kunnen worden getest en dat de afname van het vaginaal secreet zorgvuldig gedaan moet worden. Indien dit juist gedaan wordt, is de test betrouwbaar voor een huidige besmetting.

Coeliakie

  • Coeliakie houdt in dat u gluten niet goed kunt verdragen. Dat zijn eiwitten in tarwe, rogge, gerst en haver. Coeliakie leidt tot chronische darmklachten, zoals diarree en verstopping. Met een vingerprik kunt u uw bloed controleren op coeliakie.
  • Te koop op internet. U moet de test zelf betalen
  • Bruikbaarheid: als de test positief is, wordt alsnog aanbevolen om een biopt (= verwijdering van weefsel voor medisch onderzoek) van de dunne darm te laten nemen. De uitslag van de test zegt dus niets over de ernst van de ziekte.
  • Advies: neem bij chronische darmklachten contact op met uw arts.
  • Zie ook de anti-TTG test op deze site.
  • Niet alleen te koop op internet, ook via drogist of apotheek. Inzichten zijn aan het veranderen. Binnenkort zal de aanbeveling zijn dat bij kinderen in een gecontroleerde omgeving een bloedtest (IgA Anti-tTG) + symptomen voldoende is voor de diagnose coeliakie. Een biopsie is dan niet meer nodig. Bovendien is coeliakie een erg onbegrepen aandoening. De coeliakie zelftest draag zeker bij tot een veel grotere bewustwording onder consumenten met deze ernstige aandoening.

Darmkanker

  • De test signaleert of er bloed in de ontlasting aanwezig is.
  • Te koop op internet. U moet de test zelf betalen.
  • Bruikbaarheid: af te raden. Bloed in de ontlasting kan ook duiden op iets anders. Er moet altijd verder onderzoek (kijkonderzoek in de dikke darm) worden uitgevoerd om te kijken of er darmkanker aanwezig is.
  • Zie ook de occult bloedtest op deze site.
  • Darmkanker testen worden niet aangeboden in Nederland. Overigens; er zijn verschillende (huis) artsen in Nederland die hun mannelijke patiënten boven de 45 graag een zelftest willen aanbieden. Darmkanker is een veel voorkomende kanker soort welke zo vroeg mogelijk opgespoord dient te worden. Een zelftest (nieuwere FOB testen) kan hier een zeer waardevolle bijdrage in leveren. Voor de professionele markt (artsen) zijn deze nieuwe FOB testen wel verkrijgbaar.

Hiv

  • Een zelftest voor hiv wordt uitgevoerd met bloed of speeksel.
  • Te koop op internet. U moet de test zelf betalen.
  • Bruikbaarheid: deze test raden we af. Het is te ingewikkeld, er is kans op fouten en de uitslag klopt niet altijd. U zou door een foute uitslag onjuiste beslissingen kunnen nemen.
  • Advies: laat u testen door een deskundige, bijvoorbeeld (anoniem) bij de GGD, of ga naar uw huisarts.
  • Zie ook de HIV test op deze site.
  • Het aloude stokpaardje: de HIV test. Er is geen enkele aanbieder in Nederland van deze test. Overigens; de HIV test behoort wel tot de meest sensitieve en specifieke zelftest die er bestaat….

Menopauze

  • De menopauze of ‘overgang’ is de periode waarin een vrouw haar laatste menstruatie heeft. Aan het eind van deze periode kan ze geen kinderen meer krijgen. Een menopauze zelftest kan aantonen of u in de menopauze bent.
    Met enkele druppels urine op het testplaatje weet u of uw vruchtbaarheid aan het afnemen is.
    Pilgebruiksters: u kunt deze test pas gebruiken 3 tot 6 maanden nadat u met de pil bent gestopt. Anders verstoren de pil-hormonen de test. Bent u met de pil gestopt, gebruik dan andere voorbehoedsmiddelen.
  • Te koop bij apotheker, drogisterij en op internet. U moet de test zelf betalen.
  • Bruikbaarheid: over het algemeen een betrouwbare test.
  • Zie ook de FSH test op deze site.
  • Niet alleen betrouwbaar en bruikbaar, maar ook noodzakelijk voor vrouwen in de overgang om zo snel mogelijk vast te stellen of de menopauze is ingetreden. Vrouwen in de overgang lopen namelijk een veel groter risico op botontkalking en een verhoogd cholesterol. Het is dus belangrijk om deze periode zo snel mogelijk aan te tonen. De menopauze zelftest is daar uitermate geschikt voor.

Ovulatie

  • Als u graag zwanger wilt worden, kunt u gaan uitzoeken op welk moment u het vruchtbaarst bent. Op het vruchtbaarste moment zit er veel ovulatiehormoon in uw urine. Met enkele druppels urine op het testplaatje komt u te weten of de vruchtbaarheid toeneemt.
  • Te koop bij apotheker, drogisterij en op internet. U moet de test zelf betalen.
  • Bruikbaarheid: over het algemeen een betrouwbare test.
  • Zie ook de progesterontest op deze site.
  • Ovulatietesten zijn zeer geschikt om vrouwen te helpen de kans op een zwangerschap te vergroten. Cassette ovulatietesten zijn dan door de uitvoering het meest sensitief. Bovendien veel betaalbaarder dan de onnodig dure Clearblue digitale testen…

Pfeiffer

  • Wie erg vermoeid is, wil misschien uitzoeken of het Pfeiffervirus (het Eppstein-Barr virus) de oorzaak is. Met enkele druppels bloed op het testplaatje kunt u testen of u het virus bij u heeft.
  • Te koop op internet. U moet de test zelf betalen.
  • Bruikbaarheid: als u pas besmet bent met het virus, kan de test ten onrechte negatief zijn.Oftewel bij een negatieve uitslag kunt u toch de ziekte van Pfeiffer hebben. Bovendien: de symptomen van Pfeiffer kunnen ook duiden op verschillende andere ziektes.
  • Advies: ga met vermoeidheidsklachten naar een huisarts.
  • Zie ook de informatie uit het Memoboek van de Samenwerkende Huisartsenlaboratoria.
  • De pfeiffer test is betrouwbaar en zeer specifiek. Opmerking over symptomen is natuurlijk terecht maar een open deur…

Prostaatkanker

  • Prostaat Specifiek Antigen (PSA) wordt gemaakt door de cellen van de prostaat. Bij prostaatkanker neemt de productie van PSA door de prostaat vaak toe. Met behulp van deze zelftest kan de hoeveelheid PSA in het bloed bepaald worden.
  • Te koop op internet. U moet de test zelf betalen.
  • Bruikbaarheid: af te raden. PSA kan ook door andere oorzaken verhoogd zijn en ook bij een lage PSA- waarde kunt u toch ziek zijn.
  • Advies: ga naar uw huisarts.
  • Zie ook de PSA test op deze site.
  • Er worden geen PSA testen aangeboden in Nederland als Zelftest. Wel zijn er voor artsen PSA sneltesten beschikbaar welke zeer specifiek en sensitief zijn.

Syfilis

  • Syfilis is een nare, seksueel overdraagbare aandoening, veroorzaakt door een bacterie.
  • Te koop op internet. U moet de test zelf betalen.
  • Bruikbaarheid: een negatieve uitslag betekent niet dat u geen geslachtsziekte heeft, naast syfilis komen veel andere geslachtsziekten voor.
  • Advies: beter is het u (anoniem) te laten testen bij een GGD SOA-kliniek of ga naar uw huisarts.
  • Syfilis kan op de lange duur ernstige gevolgen hebben, dus is het raadzaam zeer alert te zijn. Een eerste screening met een zelftest dient, bij een positief resultaat of bij een negatief resultaat met aanhoudende klachten, altijd te worden gevolgd door een consult bij een arts!

Vruchtbaarheid bij de man

  • Als een zwangerschap uitblijft, kan de kwaliteit van het sperma de oorzaak zijn. Met behulp van kleurstof kunt u de spermacellen testen op aantal en beweeglijkheid.
  • Te koop op internet. U moet de test zelf betalen
  • Bruikbaarheid: de test is lastig uit te voeren en geeft te weinig informatie. De kwaliteit van sperma kan sterk wisselen en er zijn meerdere factoren die bepalen of een man vruchtbaar is.
  • Zie ook de sementestop deze site.
  • Te koop op internet en via drogist en apotheek. Voer de test vaker uit en het beeld is betrouwbaar. Binnenkort ook een test verkrijgbaar welke duidelijk de hoeveelheid spermacellen laat zien, vastgesteld volgens de Wereld Gezondheid Organisatie. Update: Vruchtbaarheids-Check® is nu verkrijgbaar via iedere DIO Drogist, Gezond en Wel winkel en Vitaminstore.

Zwangerschap

  • Bent u zwanger of niet? Met enkele druppels urine op een teststrookje kunt u onderzoeken of uw urine het hormoon HCG bevat. Zo ja, dan bent u zwanger.
  • Te koop bij apotheek, drogisterij of op internet. U moet de test zelf betalen.
  • Bruikbaarheid: over het algemeen een betrouwbare test.
  • Zie ook de zwangerschapstest op deze site.
  • Meest gebruikte en betrouwbare zelftest verkrijgbaar. De opmerking over: u moet de test zelf betalen is een onzinnige opmerking. Ieder bezoek aan een arts of specialist betalen wij als samenleving uiteindelijk ook zelf. Uw huisarts verwacht tegenwoordig echt niet dat u naar hem of haar komt voor een zwangerschapstest om vast te stellen of u zwanger bent. Die tijd ligt al lang achter ons…

Niet genoemd, maar zeker het vermelden waard: Allergie test (testen op specifieke allergenen als huisstofmijt, katten of pollen), vaginale infectie testen (bacteriële vaginose of candida) en drugstesten.

In het algemeen:

  • De opmerking over het zelf moeten betalen is onzinnig. Als iedere zelftest vervangen zou worden door een consult bij een arts en/of een bezoek aan een lab, zouden de kosten voor de samenleving als geheel vele malen hoger zijn.
  • Uiteraard vervangt een zelftest geen diagnose door arts of specialist. Iedere serieuze aanbieder van zelftests zal dat ook uitdrukkelijk vermelden. Wel zal een zelftest in urine of bloed toch echt betrouwbaarder zijn dan een vragenlijst op internet (zogenaamde online zelftest welke ook door professionele instanties worden gepromoot) of zelfs dan een eerste consult door een arts.
  • De opmerkingen uit de medische wereld over zelftests getuigen veelal van weinig kennis over deze IVD testen. Er wordt altijd teruggevallen op het feit dat de consument slecht in staat is om een uitslag te beoordelen of dat de betrouwbaarheid van de test te laag zou zijn. Dit getuigt van weinig vertrouwen in de moderne patiënt en bovendien is een betrouwbaarheid van bijvoorbeeld 95% van een zelftest niet ongewoon.
  • Het wordt tijd dat de zelftests worden beoordeeld op juiste objectieve gronden. Wellicht dat de nieuw te vormen Europese richtlijnen op het gebied van IVD zelftests daartoe een eerste aanzet kunnen zijn. Misschien dat hiermee dan het kaf van het koren wordt gescheiden en de professionele gezondheidszorg een hernieuwde blik op zelftests kan en durft in te nemen…

Wat is jouw mening over Zelftests? Laat het ons weten: